Tiếng lòng người ly hương

Sinh thời, Phùng Quán từng viết những dòng gan ruột:

“Có những phút ngã lòng

Tôi vịn câu thơ mà đứng dậy…”

Đó là một tuyên ngôn về sức mạnh cứu rỗi của nghệ thuật trước những nghịch cảnh của số phận. Còn Lưu Quang Vũ nhận định sự quan trọng của thơ:

“Chưa chữ viết đã vẹn tròn tiếng nói

Vầng trăng cao đêm cá lặn sao mờ

Ôi tiếng Việt như bùn và như lụa

Óng ả tre ngà và mềm mại mịt mùng…”

Trong dòng chảy thi ca đương đại, những nhà thơ chân chính đều chọn viết như một sự cứu rỗi. Viết như rửa giặt, viết như là chọn sống một đời sống khác, để soi rọi sự tiếp nối âm thầm nhưng bền bỉ trọn vẹn tình đời, tình người. Nếu những người thơ xưa chọn “vịn” vào câu thơ để đứng dậy sau những bão giông thời đại, thì tác giả Vũ Kim Thanh lại dùng thơ như một chiếc gậy tâm hồn đi xuyên qua những tầng nấc của chiêm nghiệm và nỗi nhớ. Thơ ông không chọn sự bùng nổ của ngôn từ, mà chọn sự lắng đọng của tư duy lý tính hòa quyện cùng cái tôi trữ tình đầy trắc ẩn. Đọc “Chứa chan tình đời” tôi nhận ra: thi ca không chỉ là đoản khúc làm đẹp cho đời, mà còn là điểm tựa vững chãi nhất cho con người trong hành trình đi tìm bản ngã giữa một thế giới đầy biến động.

Với văn học Việt Nam đương đại, mảng thơ kiều bào luôn mang một sắc diện riêng biệt. Ở đó cái tôi cá nhân thường va đập giữa hai miền văn hóa. Sau các tập thơ đã xuất bản: Tình trong lưu lạc, Hồn thơ Việt Nam, Tình khúc tri âm…lần lượt các năm 1995/1998/2019…Với tập thơ “Chứa chan tình đời” vừa xuất bản 2026 nhà thơ Vũ Kim Thanh không chỉ dừng lại ở việc bộc lộ nỗi nhớ quê hương thuần túy, mà đã nâng tầm cảm xúc ấy thành một hệ giá trị tư tưởng. Tác giả lấy cội nguồn làm điểm tựa để đối diện với những biến động thế sự. Không dừng lại ở những vần thơ xướng họa thâm giao, tác phẩm là một cuộc tự vấn sâu sắc về căn tính dân tộc và trách nhiệm của người cầm bút trước những biến động thế sự. Qua 150 bài thơ, Vũ Kim Thanh đã kiến tạo một nhịp cầu tâm linh nối liền giữa sương mù London và nắng ấm quê nhà.

“Ngày đi nén tiếng tạ từ

Ngày về đau xót nhìn lư hương tàn

Mẹ cha cưỡi hạc về ngàn

Con còn lận đận lệ tràn hồn thơ…”

Ly hương không chỉ là sự cách trở địa lý mà là một trạng thái tâm hồn luôn tìm cách phục hồi những đứt gãy với nguồn cội. Bài thơ “Con về” là lát cắt đau đớn về bi kịch của người xa xứ khi đối diện sự nghiệt ngã của thời gian. Nỗi đau “nhìn lư hương tàn” không chỉ là nỗi đau mất mát người thân, mà còn là sự thức tỉnh về một món nợ tinh thần không bao giờ trả hết. Tuy nhiên, thay vì sa vào bi lụy, tác giả đã nâng tầm nỗi đau ấy thành một triết lý sống:

“Đi tìm chân lý vàng ngân

Đi tìm cái nghĩa cái ân làm người”.

“Trở về” ở đây chính là trở về với đạo lý, với cốt cách hiền lương của người con Đất Cảng ly hương. Nhìn từ tính phổ quát, người đọc còn nhận ra Vũ Kim Thanh đã xác lập căn tính dân tộc trao truyền. Sống giữa lòng một nền văn hóa khác biệt, tác giả thể hiện ý thức bảo tồn bản sắc một cách quyết liệt. Ông không chỉ giữ hồn Việt cho riêng mình mà còn nỗ lực “cắm cột mốc” văn hóa cho thế hệ mai sau. Trong bài “Dòng Lạc Hồng kiêu sa”, ông dạy đứa cháu nội Amelia nhìn về cội nguồn bằng một sự xác quyết trực diện:

“Nhìn cờ đỏ sao vàng

Cháu trả lời Việt Nam”.

Và khẳng định:

“Việt Nam là nguồn cội

Của Tổ tiên ông bà…”

Hình ảnh “lá cờ đỏ sao vàng” xuất hiện giữa London không chỉ là biểu tượng chính trị, mà là sự bảo chứng cho một sự tồn tại văn hóa bền bỉ. Nó chứng minh rằng, dù mang dòng máu lai hay sống ở bất cứ đâu, sợi dây huyết thống “ngàn năm vang dội” vẫn là điểm tựa vững chắc nhất để đối diện với “biển cả phong ba” đời người. Vũ Kim Thanh không chỉ là hoạ sĩ, ông là nghệ sĩ lãng mạn, một trí thức đầy ưu tư, luôn khát khao một thế giới thanh bình. Ông dùng mọi tuyến tính của tư duy logic khắc hoạ nhãn quan vào trang viết tính thế sự và biểu đạt rõ nét trách nhiệm của người nghệ sĩ. Thơ ông thoát ly khỏi lối thơ tuyến tính tràn tính từ để dấn thân vào những vấn đề nóng hổi của thời đại. Ông sử dụng ngòi bút như một công cụ để biểu đạt thái độ sống chính trực. Trước vấn nạn xã hội: Ông cổ vũ cho công lý qua hình ảnh:

“Bác giương ngọn đuốc tuyệt vời

Sẽ là năng lượng muôn đời sẻ chia”

nhằm “tống vào lò đốt” những kẻ tham nhũng, sâu mọt. Trước nỗi đau nhân loại: Ông trăn trở trước thiên tai và bạo tàn chiến tranh:

“Ai làm thế giới kém tươi

Tâm hồn đau đớn nụ cười héo hon…”.

Về mặt nghệ thuật, Vũ Kim Thanh trung thành với các thể thơ dân tộc, đặc biệt là lục bát. Ngôn ngữ thơ ông mang đặc trưng của người Hải Phòng, bộc trực, thẳng thắn, thành thật. Sự mộc mạc trong cách nhả chữ giúp thơ ông dễ dàng chạm đến trái tim đa số độc giả, nhưng đôi khi lại bừng sáng những ẩn dụ đầy mỹ cảm:

“Anh dát vàng ánh chiều tà

Em dìu gió múa ngân nga nhạc lòng…”

Hình ảnh “dát vàng ánh chiều tà” cho thấy nội lực sáng tạo mạnh mẽ. Người nghệ sĩ đã dùng hội họa và âm nhạc để “dát vàng” lên những nỗi buồn viễn xứ, biến những trải nghiệm cay đắng thành những vần thơ lấp lánh niềm tin. Bằng lối thơ điềm tĩnh nhưng chứa đựng sức công phá từ sự thật và tình yêu, Vũ Kim Thanh đã khẳng định được vị thế của mình: một người nghệ sĩ dùng tâm hồn Việt để đối thoại với thế giới.

“Chứa chan tình đời” là một thi phẩm dày dạn sức nặng về tư tưởng. Vũ Kim Thanh đã thành công trong việc khắc họa chân dung người ly hương không bao giờ mất gốc, một nghệ sĩ luôn “gom mưa gót nắng chắt chiu” để dâng cho đời những “mùa vàng rực rỡ”. Tập thơ chính là thông điệp về lòng nhân ái, sự thủy chung và khát vọng sống trọn vẹn với cuộc hành trình “người”. Chúc mừng nhà thơ, hoạ sĩ, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Kim Thanh. Chúc mừng ông đã dâng đời món quà quý giá dành cho những ai đang đi tìm sự an trú trong tâm hồn và khát khao được sống một cuộc đời trọn vẹn nghĩa tình./.

Hải Phòng 22/3/2026

Thy Nguyên.