Kinh tế tài chính: Nguy cơ Thiên Nga Đen và mối lo về nợ toàn cầu tăng mạnh

Sau nhiều năm kích thích kinh tế và hạ lãi suất, lượng tiền trong lưu thông cùng nợ công, nợ tư nhân toàn cầu đều tăng mạnh. Trong khi sức mua suy giảm và lạm phát vẫn là mối lo, nhiều thị trường chứng khoán tiếp tục lập đỉnh. Khoảng cách giữa giá tài sản và nền tảng kinh tế thực vì thế làm dấy lên câu hỏi: liệu thị trường có đang hình thành bong bóng?

Một phần dòng tiền dư thừa có thể chảy vào tài sản tài chính thay vì sản xuất, đẩy giá cổ phiếu lên cao. Khi giá tăng nhanh hơn lợi nhuận và dòng tiền thực của doanh nghiệp, nhà đầu tư có nguy cơ trả mức giá quá cao cho giá trị thực thấp hơn.

Tiền rẻ và cạm bẫy đòn bẩy

Thị trường tăng điểm không đồng nghĩa với nền kinh tế khỏe mạnh. Lạm phát làm tăng chi phí đầu vào và bào mòn sức mua. Doanh thu danh nghĩa có thể tăng, nhưng lợi nhuận thực và khả năng sinh lời lại suy yếu.

Mặt khác, lãi suất thấp và thanh khoản dồi dào khuyến khích nhà đầu tư vay mượn để mua tài sản. Đòn bẩy giúp khuếch đại lợi nhuận khi thị trường đi lên, nhưng cũng khiến thua lỗ tăng nhanh khi giá đảo chiều. Rủi ro càng lớn nếu dòng tiền tìm đến các khoản đầu tư thiếu nền tảng hoặc những sản phẩm tài chính phức tạp.

Ngân hàng trung ương kẹt giữa hai sức ép

Ta hãy hình dung ra rằng tăng trưởng là câu thần chú cho rất nhiều quốc gia. Nhưng đổ tiền vào lưu thông khiến Ngân hàng Trung ương của quốc gia đó rơi vào thế kẹt.

Vì dụ, khi chi tiêu công và tín dụng tăng mạnh để thúc đẩy đầu tư hạ tầng, một lượng thanh khoản rất lớn được bơm vào nền kinh tế. Để kiểm soát lạm phát tăng chóng mặt, ngân hàng trung ương thường tăng lãi suất nhằm hạ nhiệt tổng cầu.

Tuy nhiên, việc tăng lãi suất làm tăng chi phí huy động vốn của các ngân hàng thương mại và chi phí vay của doanh nghiệp. Điều này trực tiếp cản trở mục tiêu tăng trưởng của chính phủ, đồng thời kìm hãm hoạt động kinh doanh của khu vực tư nhân.

Vì vậy, ngân hàng trung ương rơi vào thế khó: tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát hay giữ lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng dựa vào khu vực nhà nước.

Bài học từ năm 2008

Khủng hoảng năm 2008 khởi phát từ các khoản vay bất động sản dưới chuẩn và sản phẩm tài chính liên quan. Bối cảnh hiện nay không hoàn toàn giống khi rủi ro có thể đến từ nhiều nguồn hơn, gồm nợ cao, định giá tài sản căng thẳng và đòn bẩy trên thị trường.

Điểm đáng lưu ý là khả năng ứng phó của các ngân hàng trung ương có thể bị hạn chế nếu vừa phải kiềm chế lạm phát, vừa phải hỗ trợ nền kinh tế và thị trường nợ. Tuy nhiên, những khác biệt giữa hai giai đoạn cũng có nghĩa là không thể khẳng định khủng hoảng 2008 sẽ lặp lại theo cùng một kịch bản.

Nếu thị trường đảo chiều

Lạm phát tăng trở lại có thể khiến các ngân hàng trung ương duy trì lãi suất cao hoặc thắt chặt tiền tệ. Khi chi phí vay tăng và giá tài sản giảm, các nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy có thể buộc phải bán tháo. Nếu tổn thất lan sang các tổ chức tài chính hoặc thị trường tín dụng, biến động có thể trở thành cú sốc rộng hơn.

Đây là kịch bản rủi ro, không phải dự báo chắc chắn. Nhà đầu tư nên thận trọng, hạn chế vay mượn quá mức, xem xét sức khỏe tài chính và dòng tiền thực của doanh nghiệp, đồng thời duy trì khả năng thanh khoản phù hợp với mức chịu đựng rủi ro của mình.

Khái niệm “Thiên nga đen” (Black Swan) được nhà giao dịch tài chính Nassim Nicholas Taleb nêu ra trong cuốn sách xuất bản năm 2007: The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable. ‘Thiên nga đen”‘ chỉ một sự kiện hiếm gặp nhưng có tầm ảnh hưởng cực kỳ lớn, tác động sâu rộng mà ít ai ngờ tới.

Viet News UK không đưa ra khuyến nghị đầu tư. Bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo về bức tranh kinh tế-tài chính vĩ mô.