Sống ở Anh (bài 1): Giới thiệu về Dịch vụ Y tế Quốc gia NHS

National Health Service (NHS) là hệ thống dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe của quốc gia Vương quốc Anh (NHS), được thành lập sau Thế chiến II trên cơ sở dùng ngân sách nhà nước để khám, chữa bệnh miễn phí cho toàn dân.

Điều này có ưu điểm là dịch vụ y tế cho mọi người dân (kể cả người đóng bảo hiểm xã hội hoặc tỵ nạn, được Nhà nước đóng cho) đều được hưởng.

Tổng quan và phân chia

• NHS = hệ thống chăm sóc sức khỏe công do nhà nước tài trợ, miễn phí tại điểm dùng dịch vụ cơ bản cho cư dân đủ điều kiện.
• Hệ thống phân theo từng quốc gia trong Vương quốc Anh: NHS England, NHS Scotland, NHS Wales và Health and Social Care (Northern Ireland). Mỗi đơn vị có chính sách, ngân sách và cấu trúc quản lý riêng, nhưng cùng mục tiêu cung cấp dịch vụ y tế công.

Cách tổ chức và vận hành

• Cấp địa phương: GP (general practice / bác sĩ gia đình) là điểm vào chính cho chăm sóc ban đầu. GP quản lý sức khỏe cộng đồng, cấp thuốc, chẩn đoán ban đầu và giới thiệu chuyên khoa.
• Cấp thứ cấp/chuẩn: Bệnh viện (hospitals) tiếp nhận các trường hợp cần nội trú, phẫu thuật, chuyên khoa; có Khoa Cấp cứu (A&E) cho cấp cứu.
• Dịch vụ bổ trợ: Urgent Treatment Centres (UTCs), walk-in clinics, community clinics, chăm sóc y tế tại nhà, chăm sóc tâm thần.
• Hệ thống gọi khẩn cấp và tư vấn: 999 cho cấp cứu; NHS 111 (điện thoại/online) để tư vấn và định hướng khi không khẩn cấp.

Ngân sách

• Ngân sách của NHS rất lớn; tính riêng NHS England ngân sách thường vào khoảng £170–£200+ tỷ/năm trong những năm gần đây (ví dụ năm tài chính gần đây là ~£190–£195 tỷ). Tổng chi cho toàn UK (các hệ thống cộng lại) dao động xung quanh ~£200–£230 tỷ tùy năm. (Số cụ thể thay đổi theo năm tài khóa và chính sách công.)

Quy mô nhân sự và cơ sở

• Nhân sự: NHS toàn UK có khoảng 1,1–1,4 triệu nhân viên (bao gồm bác sĩ, y tá, nhân viên hỗ trợ, kỹ thuật viên, quản lý). Con số chính xác thay đổi theo báo cáo hàng năm.
• Bệnh viện: Hàng trăm bệnh viện lớn và nhiều cơ sở chăm sóc chuyên khoa; tổng số cơ sở bệnh viện và cơ sở chăm sóc trên toàn UK là vài nghìn (kết hợp bệnh viện, trung tâm y tế, clinic).
• GP: Ở Anh (England) có hàng chục nghìn bác sĩ GP (headcount ~40–50k, tương đương ~30–36k full-time equivalent). Số GP và phòng khám phân bố theo khu vực, nhiều nơi đang thiếu nhân lực.

Thủ tục đi khám (người dân/khách tại UK)

• Đăng ký GP: Nên đăng ký với một phòng khám GP địa phương. GP tức General Practitioner tức bác sĩ đa khoa, nhưng ở Anh đây còn là ‘bác sĩ gia đình’ ở trạm xá gần khu dân cư. Mỗi cơ sở GP thực chất có nhiều bác sĩ, hộ lý, y tá. Họ quản lý đầu vào tuyến 1 của nhiều hộ gia đình trong khu vực.
• Việc đăng ký nào làm qua bản mẫu có sẵn; khi đăng ký bạn sẽ được cấp NHS number. Đây là bước chính để dùng dịch vụ chăm sóc ban đầu.
• Hẹn với GP: Gọi điện, đặt qua website hoặc hệ thống đặt lịch (như NHS App) để đặt khám trực tiếp, gọi video hoặc tư vấn qua điện thoại. Có thể phải chờ một vài ngày tùy khu vực.
• Chú ý là các cơ sở của NHS đều có đường dây nối với người phiên dịch tiếng Việt để bạn có thể trao đổi miễn phí về cuộc hẹn hoặc buổi khám bệnh.
• Khám không cần hẹn: Walk-in clinics, Urgent Treatment Centres (UTC) và một số pharmacy (hiệu thuốc) có thể xử lý vấn đề nhẹ mà không cần hẹn.
• Cấp cứu: Gọi 999 hoặc đến A&E nếu tình trạng đe dọa tính mạng hoặc cấp cứu nghiêm trọng.
• NHS 111: Gọi hoặc dùng dịch vụ online để được hướng dẫn nếu không chắc là cần đi khám ngay hay không.
• Chuyển tuyến: Nếu GP cần, họ sẽ cấp giấy giới thiệu (referral) tới chuyên khoa/bệnh viện.

Đóng phí: Hầu hết dịch vụ y tế lâm sàng là miễn phí cho cư dân đăng ký

Một số chi phí như thuốc kê toa (England: mức phí theo đơn, ví dụ ~£9–£10/thuốc/đơn trong những năm gần đây), nha khoa và mắt có thể phải trả phí hoặc trợ cấp tùy điều kiện. Scotland, Wales, Northern Ireland có chính sách khác (ví dụ nhiều nơi miễn phí thuốc kê đơn).

Bài sau, trong loạt 10 bài ‘Sống ở Anh’ chúng tôi sẽ đăng tải về quy chế lấy đơn thuốc và mua thuốc ở Anh.