Du học Anh: Bạn đừng cố đi làm chui
Lời tòa soạn: Anh Quốc – vùng đất của những ngôi trường cổ kính, những ước mơ tri thức bay xa. Nhưng phía sau ánh đèn hoa lệ của London, Birmingham, Nottingham, Leeds, Durham, … là một góc khuất ít ai nhắc tới: cuộc sống làm thêm ngoài giờ, làm việc chui của không ít du học sinh. Những đồng bảng kiếm được trong bóng tối liệu có đủ bù đắp cho những rủi ro đánh đổi bằng cả tương lai?
Bài sau của Amy Chapman mô tả câu chuyện dựa trên những thông tin có thật, với tên nhân vật được thay đổi:
Hai giờ sáng tại một bếp ăn nằm trong hẻm nhỏ thuộc khu Lewisham (London), không khí đặc quánh mùi dầu mỡ và hơi nước. Minh (22 tuổi, tên nhân vật đã được thay đổi), một du học sinh năm hai ngành Tài chính, vẫn đang thoăn thoắt tay rửa những chồng đĩa chất cao như núi.
Cơn buồn ngủ và cảm giác đau nhức ở sống lưng bám riết lấy Minh. Chiếc visa sinh viên của cậu ghi rõ: “Max 20 hours per week in term-time” (Tối đa 20 giờ/tuần trong kỳ học). Nhưng thực tế, tuần này Minh đã làm tới 45 tiếng. 20 tiếng “hợp pháp” tại một siêu thị tiện lợi được trả qua tài khoản ngân hàng; 25 tiếng còn lại là ở căn bếp này – nhận tiền mặt (cash-in-hand), không hợp đồng, không bảo hiểm và đương nhiên, không có trên bất kỳ hồ sơ thuế nào.
“Lương tối thiểu chính thức ở Anh là hơn 11 GBP/giờ, nhưng làm chui tiền mặt thì chủ chỉ trả 6 – 8 GBP/giờ,” Minh thở dài, quẹt vội mồ hôi trên trán. “Biết là rẻ mạt, biết là vi phạm, nhưng học phí tăng, tiền nhà ở London vọt lên gấp đôi so với năm ngoái. Không làm chui thì tháng sau lấy tiền đâu đóng tiền nhà?”
Minh không phải là trường hợp duy nhất. Khảo sát tại các cộng đồng sinh viên quốc tế cho thấy, áp lực tài chính từ đợt bão giá tại Châu Âu cùng ước muốn “tự lập”, hoặc gánh nặng tài chính từ quê nhà đã đẩy nhiều sinh viên vào vòng xoáy làm việc quá giờ. Các công việc phổ biến nhất thường nằm ở khu vực “kinh tế ngầm”: dọn dẹp, rửa bát, phụ bếp tại các nhà hàng, làm móng (nail), nhân viên siêu thị Châu Á , hoặc giao hàng bằng tài khoản mượn/thuê.
Đánh đổi tương lai bằng… tiền mặt liệu có đáng?
Việc làm chui mang lại nguồn tiền nhanh chóng để trang trải sinh hoạt phí, nhưng cái giá phải trả thường đắt hơn rất nhiều so với những đồng tiền mặt cầm trên tay.
Lan (24 tuổi, cựu sinh viên tại Birmingham) vẫn chưa quên được buổi sáng định mệnh cách đây một năm. Khi cô đang làm việc tại một tiệm nail ở trung tâm thành phố, Cảnh sát Di trú Anh (Home Office Enforcement) bất ngờ ập vào kiểm tra đột xuất. Lan bị bắt ngay tại chỗ vì làm việc không đăng ký thuế và vượt quá số giờ quy định trên visa.
“Mọi thứ diễn ra quá nhanh. Em bị đưa về đồn, bị giữ lại giải trình, rồi nhận thông báo hủy visa từ UKVI. Trường đại học cắt hồ sơ bảo lãnh ngay tuần sau đó. Em không được thi học kỳ, phải thu gom đồ đạc về nước. Bois ,” Lan cay đắng nhớ lại. Không chỉ dở dang học tập, Lan còn nhận bản án cấm nhập cảnh Anh trong 2 năm. Tấm bằng đại học sắp cầm trong tay vĩnh viễn biến mất.
Bên cạnh nguy cơ pháp lý, sinh viên làm chui còn là nạn nhân của sự bóc lột và quỵt lương. Vì biết sinh viên vi phạm luật và không dám báo cảnh sát, nhiều chủ lao động sẵn sàng ép giá, bắt làm ca đêm liên tục, thậm chí quỵt tiền lương tuần/tháng cuối.
Không những thế, việc dồn 40–50 giờ mỗi tuần cho các công việc chân tay khiến sức khỏe suy kiệt, sinh viên không thể lên lớp hay tập trung làm bài luận. Nhiều bạn bị trượt môn, phải đóng tiền học lại hàng ngàn bảng – một cái vòng lẩn quẩn vô tận.
Lời kết: Đâu là giải pháp cho giấc mơ du học trọn vẹn?
Làm thêm là nhu cầu chính đáng và là cơ hội tốt để sinh viên tích lũy kinh nghiệm sống, cải thiện ngoại ngữ. Tuy nhiên, ranh giới giữa “làm thêm trải nghiệm” và “làm việc chui quá giờ” vô cùng mong manh.
Đại diện các hội sinh viên tại Anh luôn đưa ra lời khuyên chân thành:
• Tôn trọng luật pháp di trú: Đừng bao giờ mạo hiểm tấm visa và tương lai 3–4 năm học tập chỉ vì vài trăm Bảng tiền mặt mỗi tuần.
• Lên kế hoạch tài chính thực tế: Trước khi đi du học, gia đình và sinh viên cần tính toán kỹ lưỡng chi phí học tập và sinh hoạt, không nên dựa vào nguồn thu nhập từ việc làm thêm để chi trả học phí chính.
• Tìm kiếm sự trợ giúp chính thống: Nếu gặp khó khăn tài chính đột xuất, hãy tìm đến Student Support Office (Trung tâm Hỗ trợ Sinh viên) của nhà trường. Hầu hết các trường đại học tại Anh đều có các quỹ hỗ trợ khó khăn (Hardship Fund) hoặc hỗ trợ tìm việc làm thêm hợp pháp đúng 20h/tuần cho sinh viên.
Giấc mơ du học chỉ thực sự trọn vẹn khi nó được xây dựng trên sự minh bạch và tuân thủ pháp luật. Đừng để những ca làm đêm trong bóng tối dập tắt ánh sáng tương lai mà bạn và gia đình đã đánh đổi rất nhiều để chạm tới.
