Một năm ở Leeds: Những bài học không nằm trên giảng đường

editors
19/10/2026
0
Cộng đồng, Giáo dục, Tin nước Anh, Tin tức

Nguyễn Thanh Hà, cựu sinh viên chương trình Thạc sĩ tại University of Leeds, Vương quốc Anh, chia sẻ với các bạn đọc của Viet News UK:

Du học có thực sự thành công nếu không ở lại nước ngoài? Liệu giá trị của một năm học tập có thể được đo lường bằng tấm bằng, mức lương hay cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp? Từ trải nghiệm học thạc sĩ tại University of Leeds, tôi nhận ra rằng đôi khi, những thay đổi quan trọng nhất lại đến từ những điều không xuất hiện trên bảng điểm: khả năng tự đưa ra lựa chọn, sự trưởng thành trong tư duy và cách chúng ta định nghĩa một cuộc sống có ý nghĩa.

Du học và áp lực phải thành công theo một khuôn mẫu

“Sau khi tốt nghiệp, bạn có định ở lại Anh làm việc không?” Có lẽ đây là một trong những câu hỏi quen thuộc nhất đối với sinh viên quốc tế. Đằng sau câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy là một quan niệm khá phổ biến: du học là một khoản đầu tư lớn, và thành công thường được đánh giá thông qua cơ hội nghề nghiệp, mức thu nhập hay khả năng tiếp tục sinh sống tại nước ngoài.

Những tiêu chí này hoàn toàn có cơ sở. Khi chi phí giáo dục quốc tế ngày càng được cân nhắc kỹ lưỡng, kỳ vọng về lợi ích kinh tế và triển vọng nghề nghiệp là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, liệu chúng ta có đang thu hẹp giá trị của giáo dục khi mặc nhiên coi việc ở lại nước ngoài là một thước đo thành công?

Câu hỏi ấy càng đáng suy ngẫm trong bối cảnh chính sách dành cho sinh viên quốc tế tại Anh tiếp tục thay đổi. Theo hướng dẫn của Chính phủ Anh, thời hạn Graduate visa dành cho phần lớn người tốt nghiệp đủ điều kiện sẽ giảm từ hai năm xuống 18 tháng đối với hồ sơ nộp từ ngày 1/1/2027. Điều này cho thấy triển vọng làm việc sau tốt nghiệp không chỉ phụ thuộc vào năng lực cá nhân mà còn chịu tác động từ chính sách nhập cư và thị trường lao động.

Năm 2024, sau bốn năm học tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, tôi lựa chọn tiếp tục chương trình thạc sĩ tại University of Leeds. Trước đó, tôi đã có cơ hội đến nhiều quốc gia, nhưng đây là lần đầu tiên thực sự bắt đầu cuộc sống dài hạn ở nước ngoài. Tôi nhớ những ngày trước chuyến bay, cảm giác lo lắng và hồi hộp vẫn hiện hữu dù việc di chuyển quốc tế vốn không còn xa lạ. Thế nhưng, ngay khi đặt chân đến Leeds, tôi lại cảm thấy thoải mái và an toàn một cách khó lý giải, như thể mình đã từng thuộc về thành phố ấy.

Một năm sau, tôi trở về Việt Nam. Quyết định ấy không khiến tôi nhìn nhận trải nghiệm du học của mình là một hành trình kém trọn vẹn. Ngược lại, chính khi bước vào những môi trường và trách nhiệm mới, tôi dần hiểu rõ hơn giá trị của những gì đã học được tại Leeds.

Đi xa không tự động khiến chúng ta trưởng thành

Trước tuổi 24, tôi đã có cơ hội khám phá 10 quốc gia và gần 30 thành phố lớn nhỏ. Những chuyến đi giúp tôi tiếp xúc với nhiều nền văn hóa, lối sống và cách nhìn nhận thế giới. Nhưng chỉ khi thực sự sinh sống ở Leeds, tôi mới cảm nhận rõ sự khác biệt giữa việc quan sát một môi trường mới và việc phải tự mình thích nghi, đưa ra quyết định, xây dựng các mối quan hệ trong môi trường ấy.

Một nghiên cứu của Adam và cộng sự, công bố năm 2018 trên tạp chí Organizational Behavior and Human Decision Processes, cho thấy trải nghiệm sinh sống ở nước ngoài có mối liên hệ với mức độ rõ ràng trong nhận thức về bản thân (self-concept clarity). Đáng chú ý, nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của chiều sâu trải nghiệm và quá trình tự phản tư, thay vì đơn thuần là số quốc gia từng đặt chân đến.

‘Có những ngày, niềm vui đơn giản chỉ là ngồi trên bãi cỏ trong khuôn viên trường…’

Nhìn lại một năm tại Leeds, tôi nhận ra rằng những thay đổi đáng kể trong cách tư duy không nhất thiết đến từ những trải nghiệm được lên kế hoạch từ trước. Đôi khi, chúng bắt đầu từ việc thử sức trong một môi trường mới, tiếp xúc với những con người có xuất phát điểm và quan điểm khác biệt, hoặc đưa ra một lựa chọn mà bản thân chưa thể hình dung đầy đủ kết quả. Có những trải nghiệm ban đầu không nhận được nhiều sự ủng hộ, nhưng thực tế lại mang đến những kết nối và bài học vượt ngoài kỳ vọng.

Điều tôi học được không phải là luôn tin vào trực giác hay bỏ qua những lời khuyên từ người khác, mà là biết phân biệt giữa kinh nghiệm tham khảo và quyết định cá nhân. Mỗi lời khuyên đều được hình thành trong một bối cảnh nhất định, trong khi cùng một lựa chọn có thể dẫn đến những kết quả khác nhau tùy thuộc vào hoàn cảnh, cách tiếp cận và những người chúng ta gặp gỡ. Việc lắng nghe, đánh giá thông tin và tự mình kiểm chứng khi điều kiện cho phép vì thế trở thành một phần quan trọng của tư duy độc lập.

Ở một góc độ khác, những mối quan hệ được hình thành ngoài môi trường học thuật cũng khiến tôi nhìn nhận lại khái niệm tự lập. Sự độc lập không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải tự mình giải quyết mọi vấn đề hay hạn chế sự phụ thuộc vào người khác.

Khả năng thích nghi còn được thể hiện qua cách chúng ta xây dựng lòng tin, đón nhận sự hỗ trợ và duy trì những kết nối chân thành. Đôi khi, điều khiến một thành phố xa lạ trở nên thân thuộc không nằm ở chính thành phố ấy, mà ở những con người ta may mắn gặp trên hành trình.

Tôi không cho rằng mọi lời cảnh báo đều nên bị bỏ qua, hay người trẻ cần bất chấp rủi ro để thử mọi thứ. Những trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu rằng sự trưởng thành không nằm ở việc luôn có sẵn đáp án đúng. Nó còn là khả năng tiếp nhận những góc nhìn khác nhau, chủ động đánh giá hoàn cảnh và đủ trách nhiệm để tự đưa ra lựa chọn.

Chúng ta có thể học hỏi từ kinh nghiệm của người khác, nhưng không thể sống hoàn toàn bằng trải nghiệm của họ. Và đôi khi, điều giới hạn chúng ta không phải là thiếu cơ hội, mà là chưa thực sự cho bản thân cơ hội bắt đầu.

Khi trưởng thành không còn đồng nghĩa với việc luôn bận rộn

Một bài học khác tôi mang theo từ Leeds liên quan đến cách nhìn nhận sự nỗ lực. Tôi luôn tin vào giá trị của tính kỷ luật, sự kiên trì và việc không ngừng nâng cao năng lực. Trong thời gian du học, tôi bắt đầu tập gym, làm quen với những thói quen mới và học cách duy trì chúng ngay cả khi không phải ngày nào cũng có động lực. Những thay đổi nhỏ giúp tôi nhận ra rằng sự phát triển bền vững thường được hình thành từ tính nhất quán, chứ không chỉ từ những thời điểm quyết tâm nhất thời.

Tuy nhiên, Leeds cũng khiến tôi nhận ra một khía cạnh khác mà trước đây mình ít chú ý: đôi khi, một cuộc sống có ý nghĩa không nhất thiết phải là một cuộc sống luôn bận rộn.

Tôi nhớ những buổi chiều tan học, tan làm, thong thả đi bộ trên con đường từ trường đến Trinity, ghé siêu thị vài lần mà không thấy chán, hay dừng lại chụp hàng chục bức ảnh hoàng hôn. Có những ngày, niềm vui đơn giản chỉ là ngồi trên bãi cỏ trong khuôn viên trường, ôm chú Jellycat nhỏ và ngắm nhìn mọi thứ xung quanh. Không có mục tiêu cần hoàn thành, cũng không có kết quả nào phải chứng minh.

Khung cảnh cổ kính của Leeds, Anh quốcKhi trở về Việt Nam, giữa nhịp sống nhanh và những lịch trình công việc dày đặc, tôi càng trân trọng những khoảng thời gian bình yên ấy. Có những giai đoạn, chúng ta bận đến mức hiếm khi tự hỏi liệu những việc mình đang làm có thực sự đưa mình đến gần hơn với cuộc sống mong muốn.

Phải chăng người trẻ đang quá quen với việc đánh giá bản thân qua năng suất, thành tích và tốc độ tiến bộ, đến mức việc dành thời gian nghỉ ngơi đôi khi cũng đi kèm cảm giác áy náy?

Tôi không nghĩ sống chậm đối lập với tham vọng. Trái lại, càng có nhiều mục tiêu, chúng ta càng cần hiểu rõ những ưu tiên của bản thân. Kỷ luật không chỉ giúp hoàn thành nhiều công việc hơn, mà còn có thể tạo ra sự tự do để lựa chọn điều mình muốn dành thời gian cho. Một lịch trình kín đặc không nhất thiết phản ánh sự trưởng thành, cũng như biết dừng lại đúng lúc không có nghĩa là thiếu nỗ lực.

Nếu giáo dục giúp con người phát triển năng lực để mở rộng các lựa chọn trong tương lai, thì việc hiểu mình muốn sử dụng những lựa chọn ấy như thế nào cũng quan trọng không kém.

Giá trị của du học không kết thúc ở ngày tốt nghiệp

Tôi đã khóc trên chuyến bay trở về Việt Nam sau một năm tại Leeds. Không chỉ vì phải rời một thành phố mình yêu thích, mà còn vì phải tạm biệt những con người, những thói quen và một nhịp sống đã trở thành phần quan trọng trong ký ức.

Nhưng sự gắn bó ấy cũng khiến tôi hiểu rằng độc lập không đồng nghĩa với cô độc. Sự trưởng thành không chỉ đến từ khả năng tự giải quyết vấn đề mà còn từ việc biết kết nối, học hỏi và đón nhận sự tử tế của những người xung quanh.

Sau khi trở về, tôi có cơ hội tham gia các hoạt động giáo dục và kết nối học thuật, trong đó có buổi trao đổi về hợp tác đào tạo, nghiên cứu giữa Đại học Bách khoa Hà Nội và University of Leeds. Tôi cũng được mời chia sẻ kinh nghiệm với những sinh viên chuẩn bị du học Anh trong vai trò cựu sinh viên Leeds. Từ một người từng hồi hộp trước chuyến bay đầu tiên, tôi có dịp chia sẻ những trải nghiệm của mình với những người đang chuẩn bị bắt đầu hành trình tương tự.

Những cơ hội ấy giúp tôi nhận ra rằng giáo dục quốc tế không chỉ tạo ra giá trị trong thời gian người học ở nước ngoài. Kiến thức, tư duy và các mối quan hệ được hình thành có thể tiếp tục được vận dụng, chia sẻ và phát triển khi họ trở về.

Vì vậy, thay vì chỉ hỏi một du học sinh có ở lại nước ngoài sau tốt nghiệp hay không, có lẽ chúng ta nên quan tâm thêm: Họ đã học được cách tư duy độc lập như thế nào? Họ có khả năng thích nghi và tự lựa chọn con đường của mình tốt hơn không? Và họ đang sử dụng những trải nghiệm ấy để tạo ra giá trị gì cho bản thân và cộng đồng?

Đến hôm nay, Leeds vẫn là ngôi nhà thứ hai trong tôi. Thành phố ấy không giúp tôi tìm được lời giải cho tất cả những băn khoăn về tương lai, nhưng đã cho tôi sự tự tin lớn hơn khi đối diện với những điều chưa chắc chắn, lòng biết ơn đối với những kết nối chân thành và nhận thức rõ ràng hơn về cuộc sống mình mong muốn.

Nếu có một điều tôi muốn chia sẻ từ hành trình ấy, đó là đừng vội để những kỳ vọng hay trải nghiệm của người khác quyết định giới hạn của chính mình. Hãy lắng nghe, tìm hiểu, chuẩn bị nghiêm túc, nhưng cũng cho bản thân cơ hội thử sức, đôi khi bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ. Và giữa những nỗ lực để tiến xa hơn, hãy dành thời gian tự hỏi mình thực sự muốn đi đến đâu.

Bởi sau cùng, giá trị của giáo dục không chỉ nằm ở việc chúng ta đạt được những gì, mà còn ở việc chúng ta trở thành người như thế nào và có đủ năng lực, sự tự chủ để lựa chọn cuộc sống mà mình tin là đáng sống hay không.

Bài và ảnh do tác giả cung cấp. Ban Biên tập chân thành cảm ơn bạn Nguyễn Thanh Hà đã đóng góp bài viết và mong nhận được thêm nữa các bài của bạn, cũng như các sinh viên du học.

Xem thêm về Du học và Giáo dục Anh: