Văn Học: Truyện cổ tích: Lưu Bình -Dương Lễ
Ngày xưa, Lưu Bình và Dương Lễ là hai bạn thân từ thuở thiếu thời, sống cùng một ngôi làng.
Lưu Bình nhà giàu, tính tình phóng khoáng, lại hết lòng giúp đỡ Dương Lễ vốn là một sĩ tử mồ côi cha mẹ nghèo khó. Nhờ sự cưu mang của bạn, Dương Lễ có điều kiện dùi mài kinh sử. Đến kỳ thi, Dương Lễ đỗ làm quan to, trong khi Lưu Bình vì cậy giàu nên lơ đễnh việc học, sau này sa cơ thất thế, tài sản tán gia bại sản.
Lâm vào cảnh bần cùng, Lưu Bình tìm đến dinh cơ của Dương Lễ xin giúp đỡ, trong lòng tự tin người bạn tri kỷ xưa sẽ đón tiếp nồng hậu. Nhưng trái với mong đợi, Dương Lễ cho người dọn ra một mâm cơm hẩm với đĩa cà thâm, lại buông lời miệt thị.
Dương Lễ ngồi trên cao, lạnh lùng phẩy tay:
— “Ngươi xem lại bản thân mình đi! Ta giờ là quan triều đình, đâu thể dây dấp với kẻ lười biếng, ăn bám như ngươi? Cho ngươi bữa cơm này đã là giữ chút tình nghĩa cũ, hãy mau rời khỏi đây!”
Lưu Bình bàng hoàng, uất nghẹn đến nghẹn lời:
— “Dương Lễ! Năm xưa ai đã chia từng bát cơm, ngọn đèn cho ngươi học tập? Hôm nay ngươi công danh hiển đạt lại đối xử với ta như thế này sao?”
— “Thời thế đã khác, trách ai được ngoài chính ngươi!” — Dương Lễ nói như dội một gáo nước lạnh rồi quay lưng đi thẳng vào trong.
Lưu Bình uất hận rời khỏi dinh quan, lê bước trong mưa gió, thề rằng sẽ quyết chí học hành để trả mối nhục này. Trong lúc tuyệt vọng tại một quán ăn , ông gặp nàng Châu Long — một người phụ nữ vẻ đẹp dịu dàng nhưng ánh mắt kiên định. Châu Long chủ động tìm bắt chuyện và đề nghị được đón ông về chăm sóc, giúp ông ăn học, ông có thể trả nợ khi đỗ đạt.
Lưu Bình Dọn về ở tại ngôi nhà khang trang của Châu Long. Châu Long khuyên Lưu Bình chăm chỉ văn ôn võ luyện, thuê thày dạy chàng. Một hôm Lưu Bình hỏi:
— “Tôi với nàng vốn không quen biết, nay tôi lại là kẻ trắng tay, vì sao nàng lại chịu hy sinh vì tôi?”
Châu Long mỉm cười nhẹ nhàng đáp:
— “Thiếp trân trọng cái chí của chàng. Nhìn cảnh chàng vươn lên từ cay đắng, thiếp nguyện đem chút sức tàn giúp chàng ăn học thành danh. Chỉ xin chàng nhớ cho một điều: khi chưa đỗ đạt bảng vàng, xin giữ lễ nghĩa đôi bên, không nên đụng đến thân xác thiếp.”
Lưu Bình cảm động rớt nước mắt:
— “Nàng đã có lòng tin ta đến vậy, ta xin thề nếu không đỗ làm quan, quyết không nhìn mặt ai trong thiên hạ! Ta hứa cả đời này kính trọng nàng!”
Châu Long dệt vải thức khuya dậy sớm nuôi Lưu Bình ăn học. Mỗi lần Lưu Bình xao nhãng hay có ý đụng chạm tình cảm, Châu Long lại khéo léo nhắc nhở:
— “Chàng quên lời thề ngày trước rồi sao? Công danh chưa thành, nợ thù chưa trả, sao có thể sa vào tình riêng?”
Nhờ sự nghiêm khắc và chăm sóc của Châu Long, Lưu Bình quyết tâm vinh quy bái tổ.
Đến kỳ thi năm sau, ông đỗ Trạng nguyên, được triều đình bổ nhiệm làm quan to.
Nhưng khi Lưu Bình hân hoan trở về nhà để chia vui cùng người bấy lâu nay gắn bó, thì ngôi nhà chàng từng ở mấy năm đã cửa đóng then cài, đã bán cho người xa lạ.
Châu Long đã âm thầm đi mất, chỉ để lại một bức thư. Lưu Bình tìm kiếm khắp nơi không thấy, nhưng tuy buồn chàng cũng phải làm một việc nữa, là đến dinh Dương Lễ để vừa khoe khoang thành quả, vừa trả thù mối nhục năm xưa.
Bước vào dinh, Lưu Bình dâng cao giọng:
— “Dương Lễ! Ngươi xem đây, kẻ bần cùng năm xưa nay đã đỗ Trạng nguyên, đứng cùng hàng với ngươi rồi!”
Dương Lễ từ trong bước ra, không còn vẻ hống hách năm nào mà mỉm cười ân cần, bảo gia nhân chuẩn bị mâm cỗ thịnh soạn ra mời bạn.
-Ôi bạn thân! Vậy tôi phải mở tiệc khao bạn!
Khi Lưu Bình còn đang ngơ ngác, Dương Lễ vỗ tay, từ sau màn che, Châu Long bước ra trong trang phục phu nhân.
Lưu Bình bàng hoàng, bước lùi lại:
— “Châu Long… sao nàng lại ở đây? Đây là chuyện gì?”
Dương Lễ lúc này mới xúc động nắm lấy tay Lưu Bình:
— “Lưu huynh! Năm xưa thấy huynh sa sút, nếu ta cho huynh tiền bạc, huynh sẽ lại ăn chơi mà hủy hoại tấm thân. Ta đành phải dùng kế Khen- Tướng -Không – Bằng- Khích- Tướng để kích thích cái chí khí của huynh. Nhưng sợ huynh túng thiếu không thể học, ta đã nhờ chính nương tử của ta — nàng Châu Long — thay ta sang chăm sóc, giúp đỡ huynh.”
Châu Long cúi đầu thưa:
— “Xin Trạng nguyên lượng thứ. Thiếp vâng lời chồng sang giúp chàng, nay chàng đã thành danh. Vì nghĩa vợ chồng thiếp xin vẹn tròn trở về nhà.Cảm ơn Trạng nguyên đã đối đãi rất mực đúng mực trong thời gian qua.
Lưu Bình nghe xong, ngẩn người rồi òa khóc nức nở. Ông quỳ xuống nói với Dương Lễ và Châu Long :
— “Trời ơi! Cả đời này ta nợ vợ chồng huynh một tấm chân tình quá lớn. Sự thối chí của ta suýt nữa đã làm phụ lòng một người bạn một người tri kỷ vĩ đại! Còn Châu Long ta rất biết ơn , Hãy nhận của ta một lạy để đền đáp.”
Dương Lễ vui vẻ đỡ người bạn thân dậy.
Lưu Bình nói tiếp: Ta thật có mắt như mù, đáng ra ta phải hiểu, tại sao ta lại được bình an đến thế.
Gia nhân dọn cơm ra, Châu Long xin phép vào trong lý do kiểm tra gia nhân trong bếp, để lại bên mâm cơm hai người bạn giờ làm quan, mặc áo gấm thêu, đội mũ cánh chuồn ngồi nhâm nhi ly rượu bàn chuyện ngày hàn vi.
Từ đó, trong thiên hạ tình bạn giữa Lưu Bình và Dương Lễ trở thành biểu tượng cao đẹp về sự nghĩa khí, chân thành và lòng vị tha.
London 2026 Huong Keenleyside biên soạn.
