SMART và vụ ngừng bay hàng nghìn bay chuyến tại Mỹ nói lên điều gì?

Trong ngày 13/11/2026, nhà chức trách Hoa Kỳ đã phải ban hành lệnh dừng bay trên toàn quốc (nationwide ground stop) sau khi hệ thống viễn thông gặp sự cố nghiêm trọng khiến các thiết bị chuyển mạch và định tuyến bị quá tải dữ liệu.

Sự cố này khiến hàng nghìn chuyến bay bị hoãn và hủy, ảnh hưởng đến lượng lớn hành khách.

Tại Anh, chỉ ở hai phi trường Heathrow và Gatwick, có hơn 30 chuyến bay sang Mỹ bị ảnh hưởng, theo các báo Anh sáng 14/11.

Sự cố sập mạng viễn thông diễn ra chỉ đúng vài ngày sau khi FAA vừa tiến hành mở rộng triển khai hệ thống quản lý không lưu tích hợp trí tuệ nhân tạo có tên là SMART (Strategic Management of Airspace, Routes and Trajectories) do công ty Air Space Intelligence phát triển trên toàn bộ 22 trung tâm kiểm soát.

Do thời gian triển khai quá gần nhau, các cựu quan chức giao thông, giới truyền thông (như The Sunday Times ở hay các tờ báo lớn) và công luận đã lập tức đặt nghi vấn liệu trí tuệ nhân tạo hoặc các bản cập nhật phần mềm mới có liên quan đến vụ sập hệ thống hay không.

Bộ trưởng Giao thông vận tải Hoa Kỳ Sean Duffy đã bác bỏ giả thuyết lỗi do AI, đồng thời khẳng định nguyên nhân cốt lõi đến từ hạ tầng mạng viễn thông đã cũ  của FAA (vốn vẫn vận hành trên các đường dây cáp đồng từ thập niên 1980 bị quá tải dữ liệu), và hệ thống SMART thậm chí còn chưa được cắm kết nối trực tiếp vào các luồng vận hành bị lỗi này.

Đại diện công ty phát triển hệ thống SMART cũng lên tiếng khẳng định sự cố dừng bay hoàn toàn không bắt nguồn từ hay liên quan đến sản phẩm AI của họ. Các cơ quan chức năng cũng xác nhận không có dấu hiệu của một cuộc tấn công mạng.

Lo ngại về sự tập trung hóa các hệ thống điều hành và thông tin liên lạc

Tuy thế, dù lệnh dừng bay kéo dài hơn 4 tiếng đồng hồ trước khi được dỡ bỏ và các hoạt động dần được khôi phục, việc hệ thống AI SMART vừa được triển khai diện rộng đúng lúc hệ thống viễn thông cũ của FAA sập nguồn đã tạo ra những đồn đoán và lo ngại rất lớn trên truyền thông.

Một số tờ báo còn đặt câu hỏi về tính bền vững của hệ thống giao thông liên lạc và IT của Hoa Kỳ.

Vì gần như cùng thời gian, Microsoft 365 sập nguồn toàn cầu, gây gián đoạn lớn cho các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp, dịch vụ y tế, giáo dục ở Mỹ, Anh, EU, Nhật Bản, Trung Quốc.

Dù các nhà chức trách khẳng định đây là sự cố hàng không mới đây là do sự quá tải của hạ tầng viễn thông lỗi thời, không phải do AI gây ra, còn vụ Microsoft cũng là do các lỗi máy chủ (servers) nhưng những câu hỏi, hoặc nghi vấn về tấn công mạng vẫn không biến mất.

Báo The Sunday Times nói, “chỉ trong vòng 24 giờ, toàn bộ phần thông tin liên lạc cốt lõi của nước Mỹ đã hoàn toàn thất bại”.

Một số chuyên gia trả lời kênh SkyNews ở Anh cho rằng trước đây, Internet có độ phân tán dịch vụ cao. Nhưng mấy năm gần đây, trên toàn cầu hình thành 4-5 hệ thống IT được “tập trung hóa quá nhiều” vào tay một số đại tập đoàn.

Quá trình này giúp giảm chi phí nhưng lại làm tính lệ thuộc vào chúng ở diện rộng, tầm quốc gia, quốc tế tăng lên, khiến rủi ro sự cố tăng cao hơn trước.