Chính phủ của ông Andy Burnham sẽ áp dụng thuế giá trị đất thay council tax?

Tờ rơi tranh cư của ông Andy Burnham tranh chức nghị sĩ hạt Makerfield – Hình từ Facebook của ông.

Ngày 22/06/2026, ông Andy Burnham, cựu thị trưởng Manchester, về Điện Westminster tuyên thệ nhận chức nghị sĩ Quốc hội.

Có 181 nghị sĩ của Đảng Lao Động Anh đã hoan nghênh nhà chính trị được cho là sẽ lên thay Sir Kier Starmer để làm Thủ tướng Anh từ giữa tháng 7 năm nay.

Sự chào đón của số đông đảo nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền, hiện giữ 402 ghế trong Hạ viện, cho thấy việc ông Burnham lên thay ông Starmer chỉ là chuyện thủ tục.

Cùng ngày, Thủ tướng Starmer mở họp báo tại 10 Downing Street cho biết ông đã thông báo với Quốc vương Charles về quyết định của mình là xin từ chức Thủ tướng.

Ông Starmer đề xuất để Đảng Lao Động bầu chọn tân lãnh đạo nhưng không nhắc tới tên ông Andy Burnham, người tự thôi vị trí thị trưởng Manchester để ra tranh cử Quốc hội và đã trúng cử tuần qua, vị trí cho phép ông lên làm thủ tướng.

Sang ngày 23/06, ông Burnham đã bắt đầu thảo luận với các nhân vật cao cấp trong Đảng Lao Động để lập tân nội các.

Sinh năm 1970, ông Burnham được cho là thuộc phái ‘cánh tả ôn hòa’ (soft left), nhưng các chính sách kinh tế, di dân và EU của ông vẫn là câu hỏi lớn.

Land Value Tax là gì?

Tuy thế, căn cứ vào các phát biểu cho tới nay của ông, truyền thông Anh đã lọc ra một số nét về định hướng kinh tế, nhất là về thuế.

Ví dụ, một loại thuế ông nói tới là land value tax, đánh vào chủ sở hữu bất động sản giá trị cao.

Theo cách nghĩ này, các bậc thuế hội đồng (council tax bands) ở Anh vẫn dựa trên định giá tài sản từ năm 1991, và cần cải tổ.

Ông Burnham cho rằng quy chế thuế bất động sản hiện tại đã lỗi thời và không còn phù hợp.

Các cải cách có thể bao gồm tái cơ cấu thuế hội đồng, thay đổi thuế chuyển nhượng bất động sản và/hoặc tăng chung hơn về thuế đối với tài sản bất động sản…Theo các nguồn tin công khai, ông Andy Burnham từ lâu này ‘đã được thuyết phục bởi lập luận ủng hộ thuế giá trị đất đai’ ở Anh.

Nhóm chủ nhà cho thuê (landlord) cũng đã bị chính phủ cánh tả của Lao Động ra luật kiểm soát.

Một số tờ báo Anh, trích nguồn từ các thảo luận của những thinktank cánh tả có vai trò tư vấn cho Đảng Lao động Anh, cho hay mức thuế giá trị đất thay cho council tax mà ông Andy Burnham có thể áp dụng nếu ông lên làm Thủ tướng, là khoảng 0,49% trị giá thị trường của bất động sản.

Như thế, ví dụ hiện nay một ngôi nhà ở vùng Đông Nam Anh có trị giá 500 nghìn bảng, thì chủ sở hữu phải trả 0,49% thuế mới, tương đương £2450/năm. Con số này cao hơn mức council tax (band D) hiện nay là £2375. Khoản chênh lệch này dù chưa tới 1000 bảng ở một căn nhà nhưng sẽ đem lại nguồn thu ngân sách rất lớn trên cả nước.

Tất nhiên, đây chỉ là các dự báo và suy đoán. Để ra khoản thuế mới, tân chính phủ cần soạn luật và thông qua ở Quốc hội. Luật mới thường mất thời gian 6 tháng tới 1 năm để được đưa vào áp dụng.

Còn về các khoản tăng thuế theo thu nhập, ông Andy Burnham đã xác nhận rõ ràng rằng ông sẽ cơ bản tôn trọng các cam kết trong tuyên ngôn tranh cử năm 2024 của Đảng Lao Động là họ không tăng thuế thu nhập, VAT hay bảo hiểm quốc gia người lao động.

Trả lời Newsnight của BBC, ông Andy Burnham còn nói ông cân nhắc việc xem lại việc tăng bảo hiểm quốc gia của người sử dụng lao động, vốn được công bố trong Ngân sách đầu tiên của Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves vào ngày 30/10/2024. Loại thuế này đã bị nhiều doanh nghiệp phàn nàn vì khiến chi phí tuyển nhân công tăng lên.

Nhìn chung, ông Burnham đang phải đối mặt với các thách thức kinh tế không nhỏ. Nợ công của Anh đem lại hóa đơn 110 tỷ bảng/năm chỉ để trả lãi suất tiền chính phủ vay trên thị trường tài chính.

Vào tháng 7/2024, khi Đảng Lao Động lên nắm quyền, mức thất nghiệp ở Anh là 4,1% tổng số nhân công trên thị trường. Nay con số vọt lên 4,9%.