Sống ở Anh: Tôi học được gì? Thay đổi thế nào?

“Cảnh sát hay nhân viên chính quyền là để phục vụ anh, anh làm gì phải đi bảo nó là anh hay vợ anh ở đâu!”

Ngày học lái xe, thầy giáo mở cửa xe cho tôi vào ngồi, ôm vô lăng ngay, lái ra đường! Tôi mắt chữ O mồm chữ A! Tôi tổ chức sinh nhật, Chồng tôi bảo phải mời 1,5 tháng trước. Cưới thì mời trước 3 đến 6 tháng!

Càng sống ở đây lâu tôi càng thấy nhiều điều đáng so sánh mà có thể điểm qua ra thế này: Sinh hoạt hàng ngày: Từ “nhộn nhịp, vỉa hè” ở Việt Nam sang “khép kín, đúng giờ” như người Anh. Đúng thế, sự khác biệt lớn nhất trong sinh hoạt chính là nhịp sống và không gian sống.

Tại Việt Nam: Cuộc sống mang tính cộng đồng cao, bước ra cửa là có quán xá, tiếng còi xe, hàng quán vỉa hè mở cửa tới khuya. Chi phí sinh hoạt (ăn uống, dịch vụ) rẻ và tiện lợi. Gặp nhau có thể rủ nhau đi ăn ngay trong ngày. Tan tầm, phụ nữ đi chợ, đàn ông đi uống ly bia với đồng nghiệp (không phải tất cả).

Tại Anh thì nhịp sống có phần khép kín và riêng tư hơn. Hàng quán thường đóng cửa khá sớm, tậm chí từ khoảng 5–6 giờ chiều, trừ các siêu thị lớn hoặc nhà hàng trung tâm. Thay vì xe máy, bạn sẽ làm quen với việc đi bộ ra ga tàu điện ngầm (Tube) hoặc trạm xe buýt dưới cái lạnh và những cơn mưa phùn đặc trưng.

Chi phí sinh hoạt, đặc biệt là tiền nhà và thuế, ngốn một khoản rất lớn trong thu nhập. Muốn đến nhà nhau ăn một bữa, phải hẹn trước vài tuần!

Sự trung thực và ý thức xã hội:

Sự tin tưởng làm nền tảng ở Anh. Cái gọi là “trung thực” ở Anh thực chất được xây dựng dựa trên một hệ thống pháp luật nghiêm minh, ý thức tự giác (self-discipline) của người dân. Tôi bảo Việt Nam khác: photo tài liệu phải có công chứng, chứng nhận bản sao mới có giá trị! Chồng tôi văng tục: “Cục đường! Tại sao thằng cha nhân viên công chứng lại có tư cách hơn anh! Nó có khi là tội phạm chưa bị bắt! Tư cách gì mà có dấu và chữ ký của nó bản sao hộ chiếu của anh mới có tác dụng!” Ha ha ha ha!!!! Chả là ở Anh giấy tờ cứ photo là được. Không có công chứng.

Xếp hàng và tôn trọng khoảng cách:

Ở Anh, “xếp hàng” (queueing) được coi là một nét văn hóa thiêng liêng. Chen lấn là điều cấm kỵ. Người ta cực kỳ tôn trọng không gian cá nhân của nhau.

Hệ thống tự động dựa trên lòng tin: Bạn sẽ thấy những quầy tự thanh toán (self-checkout) ở khắp các siêu thị mà không có người giám sát chặt chẽ, hoặc những xe đẩy bán nông sản ở vùng quê chỉ để một chiếc hộp để khách tự bỏ tiền vào.

Hệ thống tín dụng (credit score):

Sự trung thực ở đây được cụ thể hóa bằng con số. Nếu bạn trốn vé tàu, nợ tiền hóa đơn hay gian lận thuế, “vết nhơ” đó sẽ đi theo bạn suốt đời, khiến bạn không thể vay tiền mua nhà, mua xe hay thậm chí là xin việc. Người Anh sống chuẩn mực vì họ hiểu cái giá của sự bất tín là quá đắt.

Thu nhập: Con số cao nhưng đi kèm “nghĩa vụ nặng nề”

Nhiều người nhìn vào mức lương quy đổi từ bảng Anh (GBP) sang Việt Nam đồng (VND) và nghĩ rằng sống ở Anh sẽ rất giàu có. Thực tế phức tạp hơn thế.

Lương tối thiểu cao: Thu nhập bình quân tại Anh chắc chắn vượt trội so với Việt Nam. Một người làm việc văn phòng bình thường hoặc thậm chí lao động phổ thông nếu chăm chỉ cũng có mức thu nhập đủ để trang trải cuộc sống và có dư tích lũy.

Nhưng thuế và chi phí đè nặng tại Anh:

Thu nhập cao đồng nghĩa với việc bạn phải đóng thuế thu nhập cá nhân lũy tiến (từ 20% đến 40%), cộng thêm tiền bảo hiểm quốc gia (National Insurance-NI).

Sau khi trừ thuế, tiền thuê nhà (vốn cực kỳ đắt đỏ ở các thành phố lớn như London), tiền điện, gas và sinh hoạt phí, số tiền thực tế bạn giữ lại được chưa chắc đã khiến bạn cảm thấy “giàu có” nếu so với một người có thu nhập khá ở Việt Nam.

Đi bệnh viện và chăm sóc y tế: Miễn phí nhưng phải biết “chờ đợi”:

Hệ thống Y tế Quốc gia của Anh (NHS – National Health Service) là niềm tự hào nhưng cũng là nỗi đau đầu của người dân xứ sương mù. Nó khác hoàn toàn với trải nghiệm đi viện ở Việt Nam. Bởi vì nếu không bị tai nạn chảy máu thì chờ đến lượt khám vài tiếng!

Cơ chế hoạt động của bệnh viện công:

Tại Anh, y tế miễn phí hoàn toàn cho người dân và những người cư trú hợp pháp (du học sinh, người đi làm có đóng bảo hiểm). Bạn đi khám, chữa bệnh, phẫu thuật, sinh con… đều không tốn một xu (bạn chỉ trả tiền thuốc theo đơn với mức giá cố định rất rẻ).

Chăm sóc y tế tận tâm:

Khi bạn đã vào được phòng bệnh, sự chăm sóc của bác sĩ và y tá ở Anh vô cùng tuyệt vời, chuyên nghiệp, nhẹ nhàng và tôn trọng bệnh nhân tối đa. Không có khái niệm “phong bì” hay phân biệt giàu nghèo. Nhưng thức ăn thì ngoài thịt cừu hầm nhừ, bánh phô mai thì các món khác hơi nhạt.

Điểm yếu là “chờ đợi” thì thế nào?

Ở Việt Nam, bạn mệt là có thể ra thẳng bệnh viện lớn, xếp hàng khám trong ngày hoặc khám dịch vụ rất nhanh. Ở Anh, trừ trường hợp cấp cứu nguy hiểm đến tính mạng (A&E), bạn bắt buộc phải đặt lịch với bác sĩ gia đình (GP) tại khu vực mình sống. Việc chờ đợi để được gặp GP có thể mất vài ngày đến vài tuần. Nếu cần chuyển lên tuyến trên gặp bác sĩ chuyên khoa, thời gian chờ đợi có thể kéo dài vài tháng.

Sống ở Anh mang lại cho bạn một môi trường sống an toàn, văn minh, hệ thống an sinh xã hội tốt, không khí trong lành và thu nhập cao. Đổi lại, bạn phải chấp nhận một cuộc sống kỷ luật, áp lực tài chính từ thuế/chi phí sinh hoạt, sự cô đơn xa quê hương Việt Nam và một hệ thống y tế tuy miễn phí nhưng đôi khi chậm chạp đến sốt ruột.

Việt Nam dù còn những điểm chưa hoàn thiện về hạ tầng hay dịch vụ công, nhưng lại hơn Anh ở sự gần gũi, kết nối gia đình, đồ ăn hợp khẩu vị và sự linh hoạt, dễ sống trong sinh hoạt hằng ngày.